السيد ابن طاووس ( مترجم : م - ر )

30

ادب حضور ( فلاح السائل ) ( فارسى )

و افزون بر آن اغلب احاديث كتاب در چاپ جديد از ديگر منابع ( متقدّم و متأخر ) اخراج و آدرس داده شده است . ولى در رابطه با محتواى كتاب و ويژگيهايى كه آن را از ديگر كتابهاى حديث و دعا ممتاز مىكند ، توجّه به نكات زير لازم است : 1 - مؤلّف تنها به جمع آورى ادعيه همّت نگماشته ، بلكه همان گونه كه خود وى در همين كتاب تصريح مىفرمايد ، از بيان نكات و اسرار و مشاهدات شخصى خود در بارهء مقامات اوليا ، و نحوهء تحصيل اخلاص در عبادات و پرداختن اعمال از نواقص ، و حضور قلب و زدودن حالت غفلت ، و به طور كلّى ريز بيان آداب معنوى و اسرار نماز ، دعا و ساير اعمال شبانه روز كوتاهى ننموده است ، و بىجهت نيست كه عارفان بلند پايه از او با نام « سيّد المراقبين » و « معلّم مراقبه » ياد مىكنند . 2 - بيانات مؤلف تقليدى نبوده ، بلكه وى نكاتى را كه خود بدان دست يافته و با دل و جان لمس نموده و با سرّ و سويداى خويش چشيده ، سالكان طريق الى اللَّه را هشدار داده است . براى پى بردن به اين نكته كافى است خوانندهء محترم ، كتابهاى اخلاقى و يا رساله‌هايى را كه در حديث و دعا و اسرار نماز نگاشته شده مقابله كند ، و آنگاه با تأمّل و دقّت در زمينهء مورد نظر به كتابهاى مؤلّف توجّه كند . 3 - ديگر ويژگى آثار سيّد قدّس سرّه از جمله اين رساله آن است كه عقل و نقل و عرفان به هم آميخته است ، يعنى وى با تمام مقام علمى و عملى و عرفانى كه دارد سر سپردهء تامّ بيانات الهى و معصومين عليهم السّلام است و همواره نخست به آنها استشهاد مىكند ، ولى هنر او در اين تمام نمىشود ، بلكه وى با انديشه ژرف و ملكوتى خويش ، اسرار آيات و روايات را براى انديشمندانى كه حظّى از ذوق و عرفان ندارند تابناك مىنمايد ، و احكام و آداب اسلام را چنان توجيه مىكند كه هر عاقلى ملزم به اعتقاد و عمل به آن مىگردد ، با اين همه به اين نيز بسنده نمىكند ، بلكه گاه با تصريح و گاه با اشاره ، از تجربهء شخصى و مشاهدهء درونى خود پرده برمىدارد ، و با اين كار خواننده را به عمل بر احكام و آداب ظاهرى و معنوى اعمال و عبادات ترغيب مىنمايد . گر چه سخن در اين مقام بسيار است ، ولى به همين مقدار اكتفا مىشود .